Trong khi Âu Mỹ ngập đầu với nợ tư rồi công, thất nghiệp cao và suy thoái GDP, người ta kỳ vọng là Trung Quốc sẽ làm đầu tàu, đẩy tốc độ tăng trưởng cho kinh tế thế giới như lần trước vào 2008. Nhưng mọi người thất vọng về báo cáo mới nhất của Standard & Poor, cảnh giác về nguy cơ vỡ nợ của các ngân hàng Trung Quốc do nợ xấu từ vay mượn của các chánh phủ địa phương. Thực ra, giáo sư Victor Shih của đại học Northwestern (US) đã thuyết trình nhiều lần về khoản nợ này 2 năm về trước nhưng các quỹ đầu tư vào Trung Quốc cố tình bỏ qua vì lợi nhuận đang kiếm được. Số tiền nợ ước tính lên đến 17 ngàn tỷ Nhân Dân Tệ (RMB) hay khoảng 2.6 ngàn tỷ dollars; nhưng một viên chức ở Ngân Hàng Nhà Nước đưa ra con số nhỏ hơn, chỉ 2.2 ngàn tỷ dollars. Tổng số nợ xấu có thể cao đến 50% con số này vì sự lạm dụng bừa bãi của quan chức và các phe nhóm lợi ích để tạo các dự án “siêu khủng” nhằm kiếm chác phong bì, mà không quan tâm gì đến hiệu quả kinh tế.
Một chút kinh nghiệm cá nhân để chia sẻ. Ở Đại Hồ thuộc tỉnh Triết Giang có một loại cua nổi tiếng khắp Trung Quốc, ngày xưa chỉ dùng để tiếp đãi các vua chúa quan lại của triều đình. Cua nhỏ, rất chắc thịt và ngon béo vô cùng. Mỗi mùa cua, những người mê cua Đại Hồ đã không ngần ngại bay từ Hồng Kông, Bắc Kinh…ghé qua ăn cua buổi tối rồi bay về. Sau thời mở cửa, một gia đình ngư phủ sống trong một cái chòi cạnh hồ trở nên triệu phú nhờ cua. Anh tạo quyền lực qua mối quan hệ với các quan chức chung quanh, rồi dùng tiền mua danh, lên báo và TV không ngớt, nói toàn chuyện vĩ mô thế giới, thay vì cua. Một chuyến du lịch qua Đức, anh quay về mua một miếng đất lớn gần Anting, Thượng Hải và vay tiền xây lại một thành phố Đức giữa đồng không mông quạnh. Dự án tốn hơn 800 triệu dollars.
Tôi quen anh từ những ngày xa xưa còn xuống con thuyền chong chanh của anh để ăn cua. Khi anh đưa đề án của khu đô thị, tôi hỏi anh cần tôi giới thiệu cho các nhà đầu tư? Anh nói không cần vì 3 ngân hàng địa phương ở Đại Hồ đã cho vay trọn gói. Sau khi xây xong cách đây 4 năm, dự án chỉ có hơn chục gia đình dọn vào, và cỏ hoang đã mọc um tùm khắp công viên cạnh con suối nhỏ. Hai bức tượng của Goethe và Schiller đứng buồn rầu vì chắc đến 99.99% dân Trung Quốc không biết các ông là ai?
Nguy hiểm hơn nữa là lối quản trị các ngân hàng dựa trên căn bản “quan hệ” , và tạo một hệ thống tín dụng đen hoàn toàn nằm ngoài mọi kiểm soát của bất cứ định chế tài chánh nào. Vì ngân hàng chính thống chỉ thích cho những “doanh nhân” thuộc phe ta hay các ngài đại gia biết cách thu xếp phong bì vay mượn, nên ban quản lý đẻ ra những thủ tục pháp lý và hành chánh rất rắc rối cho người thực sự có nhu cầu. Sau đó, khách hàng lại được nhân viên ngân hàng mách mối đến các “doanh nhân phe ta” để vay lại các khoản nợ có lãi suất cao gấp đôi, gấp ba lãi suất chánh thức. Mối lợi từ hệ thống tín dụng đen rất lớn nên các quan chức trực tiếp tổ chức và điều hành các chi nhánh thu, vay tiền trên khắp khu vực mình kiểm soát.
Một câu chuyện thú vị khác liên quan đến gói kích cầu 600 tỷ dollars năm 2008 của Trung Quốc. Một anh bạn có 2 tiệm ăn rất ngon ở An Hụi nơi tôi hay ghé vào vì đã quen anh hơn 18 năm từ ngày mới mở cửa. Món xúi cảo vịt của anh nổi tiếng khắp vùng. Lần sau cùng, anh đón tôi trong bộ đồ veston lịch thiệp, thay vì cái tạp dồ dơ dáy thường lệ. Anh khoe bây giờ là CEO của một công ty năng lượng xanh có phòng thí nghiệm lớn tại một khu công nghệ cao gần đó. Tôi hơi sốc vì tôi không thấy một tương quan gì giữa nấu ăn và việc kinh doanh thời thượng này của anh. Té ra, chánh phủ trung ương ở Bắc Kinh đang khuyến khích địa phương hãy đổ tiền vào đầu tư vào công nghệ xanh và anh đang nghiêm chỉnh đáp lời sông núi vì lòng ái quốc.
Anh khoe là phải chi hết 500 ngàn RMB để các chuyên gia hoàn thành một dự án quy mô bài bản. Trong giai đoạn đầu, chánh phủ An Hụi bảo lãnh ngân hàng để anh vay 150 triệu RMB (khoảng 23 triệu dollars) với lãi suất ân huệ 2% mỗi năm để lập khu nghiên cứu. Anh bỏ ra 10 triệu RMB làm phòng thí nghiệm, còn 140 triệu anh đem ra 60 triệu cho ngân hàng đen vay lại với lãi suất 16% và 80 triệu cho bạn bè bà con vay với lãi suất hơn 28%. Tôi hỏi còn phòng thí nghiệm thì sao? Anh nói phải mất công thuê máy móc thiết bị cũng như các diễn viên kịch nghệ mỗi ba tháng một lần khi thanh tra chánh phủ xuống kiểm soát. Chi phí này tốn chỉ tốn hơn 50 ngàn, chuyện nhỏ với anh. Anh chống chế, khắp Trung Quốc ai cũng làm những trò ma giáo này, chứ không riêng mình anh. Quả vậy, một người bạn khác ở Quảng Đông đang mua bán TV, máy tính cũng nhảy vào phong trào “năng lương xanh và cũng vay được của địa phương 5 triệu dollars. Phần lớn tiền vay chui vào tín dụng đen vì đây là phương thức kinh doanh lời nhất.
Thị trường tài chính ngoài luồng này có thể chiếm đến 40% tổng số nguồn tài trợ cho các doanh nghiệp và tư nhân cần vốn. Ở Thượng Hải nơi tôi cư trú, có một tòa nhà không tên nằm trên đại lộ chính (Hua Hai Zhong Lo) thường xuyên tấp nập người ra vào. Tài xế của tôi nói đây là một ngân hàng đen nơi mọi người đều có thể vào để gởi tiền hay vay nợ thỏai mái. Lãi suất gởi thường cao hơn ngân hàng, khoảng 10% hay cao hơn với số tiền lớn tùy thương lượng và lãi suất vay lại cao gấp 3-4 lần ngân hàng tùy đối tượng và nhu cầu. Trong suốt 4 năm, hoạt động cho vay này gần như công khai. Sau đó, tôi không biết họ dời đi đâu, nhưng nghe nói là đến một tòa nhà ấn tượng hơn cách đó vài trăm thước!
Ngành ngân hàng Trung Quốc được hưởng thế độc quyền, tránh được những cạnh tranh thị trường và 70% sở hữu là thuộc nhà nước. Trong 30 năm qua, ngân hàng Trung ương đề xuất chỉ trả lãi suất 2-4% mỗi năm cho người dân, trong khi cho vay ra bên ngoài lên tới 8-10%. Nếu hoạt động bình thường, đây là một phương thức làm ăn vô cùng lợi lộc. Nhưng rất nhiều khoản cho vay lãi lại thuộc nợ xấu, vì tham nhũng của quản lý và vì chính phủ có những đòi hỏi chính trị khi sử dụng tiền ngân hàng, bất chấp quy luật về kinh tế. Nợ xấu trong 25 năm qua của ngân hàng Trung Quốc luôn trên 20%. Thành ra trong 6 năm vừa rồi, Trung Quốc đã bắt các ngân hàng phải cổ phần hóa để chuyển trách nhiệm trả nợ này cho các nhà đầu tư mới. Nhưng ngay cả khi đã cổ phần hóa, tổng số mức nợ xấu hiện nay vẫn rất mù mờ.
Nhưng bất cứ ai có một chút đầu óc kinh doanh đều hiểu rằng trò ảo thuật không thể kéo dài vô hạn định. Tài giỏi, nham hiểm, giàu có, quyền lực và độc ác như Ghadafi cũng phải đối diện với ngày tàn sau 40 năm. Hệ thống ngân hàng Trung Quốc cũng như Âu Mỹ đang trên bờ phá sản vì chánh phủ sẽ không đủ vốn và thủ thuật để trám lỗ hổng của nợ xấu.
Một chuyên gia ngân hàng hỏi tôi làm một so sánh giữa Việt Nam và Trung Quốc. Tôi thoái thác nói mình không đủ dữ kiện và kiến thức về tài chánh ở đây. Anh chỉ cho tôi một bài viết trên mạng về một doanh nhân trẻ, trong 3 năm đã tay trắng đem trị giá của công ty mình lên hơn một ngàn tỷ đồng. Anh chuyên bán siêu xe cho các đại gia và chân dài. Bài viết không tạo nhiều phản hồi, có lẽ vì dân mình quen thuộc quá với chuyện thành tích. Chì có một lời bình độc nhất phía dưới, “chúng ta lại sắp có một vụ vỡ nợ ngàn tỷ đồng…”
Ai nói người dân thiếu kiến thức về kinh tế hay khiếu hài hước?
T/S Alan Phan, Chủ Tịch Quỹ Đầu Tư Viasa
(Bài đã được đăng trên Doanhnhan.net ngày 2 tháng 11 năm 2011 và báo Doanh Nhân số 91 ngày 1/11/2011)
T/S Alan Phan là Chủ Tịch Quỹ Đầu Tư Viasa tại Hong Kong và Shanghai. Du học Mỹ từ năm 1963, ông đã làm việc tại nhiều công ty đa quốc gia ở Wall Street và phát triển công ty Hartcourt của mình thành một tập đoàn niêm yết trên sàn Mỹ với thị giá hơn 700 triệu dollars. Ông sống và làm việc tại Trung Quốc từ 1999. T/S Phan đã xuất bản 7 cuốn sách bằng Anh và Việt ngữ về kinh tế tài chánh của các quốc gia mới nổi. Ông tốt nghiệp BS tại Penn State (Mỹ), MBA tại American Intercontinental (Mỹ), Ph.D tại Sussex (Anh) và DBA tại Southern Cross (Úc). Email của ông là gocnhinalan@gmail.com và Web site cá nhân là www.gocnhinalan.com.
Không có bài viết liên quan.
Có vẻ như những ảo tưởng của các chính trị gia và mong muốn kiếm tiền một cách dễ dàng, mánh khóe của dân chúng đã tạo nên tình trạng bong bóng tài chính như hiện nay ở các nước “rồng”.
Như vậy sự sụp đổ của hệ thống ngân hàng và bất động sản ở Trung Quốc liệu có thể gây ra 1 hiệu ứng Domino lên tất cả các ngành khác gây ra 1 cuộc đại suy thoái kinh tế ở Trung Quốc và lan ra toàn thế giới được không ạ. Lúc đấy các chính phủ lại in tiền ra để tung ra các gói kích cầu mới với hy vọng phục hồi GDP. Như vậy vàng có thể lên 3000 USD/1 Ounce được không ạ ? Thiết nghĩ hoàn toàn có thể. Vấn đề chỉ là thời gian. 1 năm hay 2 năm ?
Vàng sẽ lên! không chỉ mức 3000usd/oz! Hơn nữa, ở Việt Nam ta vàng sẽ lên 30 triệu VNĐ/ chỉ!
Tiền chỉ là công cụ trao đổi (nó là giấy lộn hoặc tiền cổ một khi thời thế thay đổi). Trong một xã hội thích CỜ-BẠC trong đủ mọi thứ, thì tiền được biến thể theo các biến động ‘bịp bợm” là bình thường. Chỉ đáng thương “chức năng trao đổi” lành mạnh của tiền đã trở thành công cụ làm giàu và bóc lột của người nắm quyền lực
Tín dụng kiểu này có nhiều VN vì hệ thống ngân hàng quốc doanh quản lý theo kiểu “gật gù” vô trách nhiệm. Tù các dự án của chính phủ tới tư nhân đều có các dự án “ma” hoặc dự án bị rút ruột gần hết. Chính các thủ đoạn lập khống và rút ruột dự án này là nguyên nhân chính gây lạm phát cao khi cả nền kinh tế vẫn phải cõng các khoản phí đầu tư quá cao này ( Ở đây chưa nói đến các dự án không hiệu quả hoặc hiệu quả thấp). Nhà máy nhiệt điện Vinasin vừa rồi là 1 ví dụ, Ông này mua đồ phế liệu của Hàn quốc về xài và tất cả mọi chi phi đều tăng nên giá thành tăng kéo theo đầu vào toàn bộ các ngành nghề khác phải tăng theo, ngoài ra rất nhiều các dự án hạ tầng khác tương tự như vậy. Tư nhân thì thông đồng với cán bộ ngân hàng lập dự án khống, khai man tài sản để vay tiền ngân hàng (Đa số các ngân hàng thương mại nhà nước) rất nhiều. Nói cho đúng hơn rất nhiều ngân hàng thương mại nhà nước giờ chỉ còn là cái vỏ không vì các dự án kiểu này.
Câu hỏi đặt ra là : Ai sẽ trả nợ cho các dự án ma này ? Khi mà các dự án của nhà nước thường được giãn nợ – khoanh nợ rồi xóa nợ, còn tư nhân thì đã cao chạy xa bay hoặc tẩu tán hết tài sản khi bị siết nợ rồi.
Trước mắt các dự án ma này đã được “thưởng” về các tổng cty dầu khí, vina lines… Dầu khí thì nhờ “đào mỏ”, còn Vina lines chắc nhờ nước biển quá IoI
Các chuyên gia gọi là ” Làm sạch sổ sách”, những nhà “ảo thuật” đang phù phép biến hết các dự án ma và nợ xấu trong năm nay(dự kiến đến hết 2015). Đúng là các bậc kỳ tài về tài chính.
Chính phủ Trung Quốc đang khuyến khích người dân sở hữu vàng có phải là để giảm thiệt hại cho họ, nếu các ngân hàng ở Trung Quốc đổ vỡ do nợ xấu?
Việt Nam chẳng khác TQ một tí nào về cách vay và sử dụng tài chính, nhưng lãi xuất còn khủng khiếp hơn, chính tôi phải đi vay lại với lãi xuất 108% một năm.
108% 1 năm, thử hỏi bạn phải làm gì trong thời buổi này để trả lãi?????
Nếu bạn chịu vay với lãi suất 108% năm, tức là bạn có kế hoạch làm ăn gì đó sinh lời kinh khiếp lắm mới dám vay như vậy. Hoặc chỉ vay để quỵt luôn thì bao nhiêu lãi suât cứ vay rồi chạy ra nước ngoài chữa bệnh.
Sẽ không có đại suy thoái kinh tế ở Trung Quốc. Sư khôn ngoan và bài học từ cuộc khủng hoảng nợ công tại Âu, Mỹ., Trung Quốc chắc chắn biết họ cần làm gì…
Bài viết của bác năm tháng 10 năm 2011 thì năm nay, tháng 7 năm 2012 đã thấy kết quả nhãn tiền. Bác quả là phân tích thấu đáo tình hình kinh tế. Không biết Việt Nam vượt qua năm 2012 như thế nào. Mình là công dân Việt Nam đang thấy lo cho nước nhà.
Những dự án ma và những dự án siêu khủng mà không hiệu quả ở Việt Nam cũng không hề thiếu. Ngay tại Hà nội – Thủ đô của đất nước, tại Tp HCM – Tp có nền kinh tế phát triển nhất trong các tỉnh thành của đất nước ta cũng có thể thấy rất nhiều dự án treo, dự án dở dang. Nhiều biệt thự, nhà cao tầng, khu phố đang xây dở dang bỏ hoang khá nhiều năm cho cỏ mọc và làm chỗ trú ngụ cho những con nghiện ma túy, làm bãi đổ rác, làm bãi chăn bò…Việc cấu kết giữa cán bộ tín dụng ngân hàng và các tổ chức cò vay, cò tài chính là hiện tượng có thật nên mới có nhiều đầu mối cho vay lãi xuất cao kiểu xã hội đen gây ra đủ các vụ việc bất ổn trong xã hội (truyện đăng đầy nhan nhản trên các báo) – Nhiều vụ tham nhũng tới con số hàng trăm tỷ, nhiều vụ vỡ nợ tới con số hàng ngàn tỷ. Doanh nghiệp cần vốn thật sự thì rất khó tiếp cận với nguồn vốn, có tiếp cận được nguồn vốn thì mất phí rất cao, lại quả quá lớn. Lãi xuất cho vay đầu tư, sản xuất cao ngất ngưởng kéo dài quá lâu khiến hàng trăm ngàn doanh nghiệp phải ngừng họat động hoặc phá sản – Chính phủ điều hành chính sách tiền tệ quá kém và phản ứng thì chậm chạp, đến khi NHNN vào cuộc yêu cầu giảm lãi xuất thì đã quá muộn, nhiều doanh nghiệp không gượng lại được, ko còn khả năng phục hồi, thất nghiệp gia tăng, lạm phát phi mã. Ngân hàng khuyến khích cho vay tiêu dùng > lại là chiêu thức dụ dân ăn tiêu, nói là kích cầu cho sản xuất để tiêu thụ hàng tồn kho nhưng thực chất NH chỉ chủ yếu cho vay mua nhà, ô tô và hàng điện máy nhập khẩu – là những thứ xa xỉ có ích lợi gì cho sự phát triển bền vững của nền sản xuất trong nước, hơn nữa đại đa số người dân đang thất nghiệp hoặc có thu nhập thấp thì có cho vay tiền thì họ lại càng tiêu nhiều > lại càng nợ nhiều, đó thực sự là họa chứ đâu phải là phúc. Lĩnh vực cần vốn nhất phải kể đến sản xuất nông nghiệp, sản xuất ngư nghiệp, sản xuất hàng công nghiệp, hàng tiêu dùng trong nước chứ ko phải là dự án kinh doanh bất động sản. Trong khi người dân VN còn nghèo, thu nhập còn thấp mà tòan xây biệt thự cao cấp, căn hộ CC cao cấp, penhouse cao cấp với giá mà những người công chức, viên chức làm công ăn lương hiện nay không thể nào mua nổi. (Tạm ví dụ: một cử nhân đại học với mức lương thông thường hiện nay – tạm đưa ra là 5.000.000 đ/tháng – phải mất khoảng 30 năm không ăn, ko mặc, ko mua sắm gì mới để dành đủ mua một căn hộ 60m2 tại ngoại thành Hà nội. Tại nhiều vùng quê mà tôi đã đi qua thấy ruộng đất bỏ hoang, trong làng xóm còn toàn người già với trẻ con – Hỏi thanh niên đâu hết – “Chúng nó đi thành phố, vào miền nam làm phu hồ, làm công nhân khu CN rồi, còn đâu nữa” – Thật đáng buồn thay.
Trong hoàn cảnh hiện nay, TQ đang gây hấn Hoàng sa, Trường sa, cấm ngư dân ta ra đánh cá, bắt bớ tầu bè của ta, lại còn đang hăm he cho VN một bài học mà kinh tế suy thoái, sản xuất đình đốn thì thử hỏi nếu chiến tranh xẩy ra làm sao đảm bảo an ninh lương thực, làm sao bảo đảm an ninh kinh tế, làm sao có đủ nội lực chống giặc ngọai xâm. Trước hiểm họa lớn của đất nước, trước hiện tượng những thành quả xây dựng kinh tế bao nhiêu năm qua mới xây dựng được – đó là đội ngũ những doanh nghiệp vừa và nhỏ còn non trẻ – nhưng lại chiếm tỷ trọng đến 90% nền kinh tế đất nước đang chết hàng loạt mà các Quý Ngài Ngân hàng còn do dự, lưỡng lự, lách luật để ko giảm lãi xuất – Họ chỉ vì lợi ích cục bộ mà không nghĩ đến lợi ích chung của đất nước, dân tộc. Họ còn có lương tâm và đạo đức không nhỉ. Hãy nghĩ đến ngày nào đó – rất gần thôi, khi mà các doanh nghiệp phần lớn đã ngừng họat động, thất nghiệp tràn lan, họ liệu có còn đủ cơm ăn, áo mặc ko, liệu còn có ai đem tiền đến Ngân hàng gửi cho họ nữa không nhỉ. Thử hỏi họ là lọai người gì thế không biết, có còn chút nào tình yêu đất nước, dân tộc không nhỉ (hay chỉ là những kẻ giống lão già Issac mà ai cũng ghét cay ghét đắng – Lão Do thái cho vay nặng lãi trong truyện Aivanhô ấy – truyện mà hầu như những bạn trí thức từ trẻ đến già đều có đọc qua trong thời thơ ấu).
Anh Alan ạ, Tôi mới đọc bài “Chuyện nhỏ và chuyện lớn của nền kinh tế Việt” ; “Những hỏa mù trong canh bạc” ; “Tín dụng đen và báo động đỏ” của anh viết mà thấy đau nhói trong tim.
Minh