Khi nền kinh tế đang suy yếu, mà chính phủ vẫn nỗ lực cứu ngân hàng, bất động sản và doanh nghiệp nhà nước, thì việc in tiền và vay nợ sẽ tiếp tục. Trong khi đó ngân sách chi tiêu của chính phủ và tiêu xài của người dân không cắt giảm, thì bội chi sẽ gia tăng.
Căn nguyên của lạm phát (inflation) thường là sự gia tăng cung tiền bằng nợ vay hay bằng cách in tiền, khiến lưu lượng tiền trong nền kinh tế dư thừa, tạo nên việc giảm giá trị của bản tệ. Dĩ nhiên, giá hàng hóa phải nâng cao hơn để bù vào hao hụt cho phí tổn của sản xuất và bảo tồn mức lời. Lạm phát leo thang cho tới khi nền kinh tế tăng trưởng chậm lại, doanh nghiệp buộc phải hạ giá thành sản phẩm vì nhu cầu tiêu thụ sụt giảm do tỷ lệ thất nghiệp tăng; và khi đó, cung tiền hạ xuống, nền kinh tế rơi vào giảm phát (deflation).
Suy phát (stagflation) lại là hiện tượng hơi nghịch lý, không thuần túy đi theo chiều hướng lạm hay giảm, mà bao gồm cả hai diễn biến trái chiều này. Giá hàng hóa leo thang vì bản tệ mất giá, trong khi kinh tế vẫn suy thoái vì thất nghiệp cao và nhu cầu tiêu xài giảm. Hiện tượng suy phát chỉ mới xảy ra một vài lần trong lịch sử. Cuộc suy phát của nền kinh tế Mỹ kéo dài trong thập niên 1970s là một điển hình.
Cuộc suy phát ở Mỹ
Năm 1970, nền kinh tế Mỹ đối mặt với nhiều tiền đề của suy phát, nhất là chíến lược siết lượng cung và tăng giá bán của tổ chức các nước xuất khẩu dầu OPEC. Nếu tính theo thị giá USD thời nay thì năm 1971, dầu thô từ $20/ thùng đã tăng vọt lên gấp 5 lần sau khi OPEC ra tay, kéo theo mọi giá cả hàng hóa cùng tăng. Cũng năm 1971, Tổng thống Mỹ Richard Nixon rút khỏi khối hiệp thương tiền tệ Bretton Woods. Đồng USD đang được cam kết “neo” vào vàng với mức quy đổi $ 35 /1 ounce, trở thành đồng tiền tự do thả nổi. Việc in tiền của Chính phủ dễ dàng hơn khi không còn phụ thuộc bản vị vàng, nhưng niềm tin của người dân vào đồng đô la Mỹ cũng sụt giảm mạnh. Trong khi đó, ngân sách cũng bị hao tổn với chiến tranh tại Việt Nam.
Lượng cung USD tăng, sức mua chưa giảm, hàng hóa tăng, gây nên lạm phát phi mã. Chuỗi đồng hành của chi phí đẩy (cost push), chi phí cầu kéo (demand-pull) lẫn cung tiền cao đã khiến mức lạm phát của nước Mỹ lên đến 14% vào thời điểm 1978 và 1980. Trong 3-4 năm sau, nền kinh tế Mỹ khập khễnh với tỷ lệ tăng trưởng -1 đến 1% GDP, và thất nghiệp lên đến hơn 8% tạo thêm gánh nặng cho chính sách an sinh xã hội và ngân sách.
Reagan và giải pháp
Năm 1980, Tổng thống Regan đắc cử, bổ nhiệm ông Paul Volcker vào vị trí Chủ tịch Cục dự trữ liên bang Mỹ (Federal Reserve). Hai ông coi việc tăng giá trị USD thành một bản tệ mạnh là cốt lõi của chánh sách mới. Volcker siết chặt cung tiền, giữ lãi suất tín dụng thật cao,và giá hàng hóa bắt đầu giảm nhiệt. Giải pháp của ông đẩy nhiều công ty yếu kém, bao gồm cả ngân hàng và các tập đoàn lớn, đi đến phá sản.
Nhưng sau cuộc thanh lọc, một loạt các biện pháp hành chánh nhằm cắt giảm thuế, hủy bỏ đi các luật lệ trói buộc doanh nghiệp được ban hành đã thúc đẩy kinh doanh và hồi sức nền kinh tế. Những doanh nghiệp tư nhân vừa và nhỏ (SMEs) trở thành mũi nhọn và phân khúc này kéo nguyên đòan tàu kinh tế Mỹ vượt bão và tăng trưởng mạnh mẽ. Tổng thống Regan tái đắc cử và nước Mỹ bước vào một thời kỳ ổn định kinh tế khá dài, qua đến thời của Tổng thống Bill Clinton.
Suy phát và cơ hội tái diễn
Ngày nay, nước Mỹ dường như đang quay trở lại thập niên 70s, với chính sách đồng đô la yếu và lãi suất tín dụng thật thấp của đương kim Chủ tịch Fed Ben Bernanke. Chính phủ in tiền thêm, nợ công và tư chồng chất, chánh phủ dùng 1.300 tỷ USD để cứu nguy ngân hàng lớn, ngành sản xuất xuống dốc và tỷ lệ thất nghiệp tăng trên 10%. Nhiều dự báo cho rằng mức tăng trưởng GDP 3-4 năm tới của Mỹ không thể vượt ngưỡng 2%.
Tôi cho rằng song song với giảm sút GDP, lạm phát tại Mỹ sẽ tăng lên tới 5- 6% sau 2012. Lý do là chính phủ vẫn tiếp tục phải vay mượn hay in tiền thêm khiến đồng đô la sụt giá, và lãi suất của trái phiếu chính phủ phải gia tăng để thu hút nhà đầu tư, nhất là khi các quốc gia châu Âu cũng rơi vào tình trạng xoay nợ. Nói cách khác, suy phát sẽ là một tình trạng có khả năng xảy ra tại Mỹ vào thời gian tới. Tuy nhiên, mức độ suy phát sẽ không quá trầm trọng như đã diễn ra ở thập niên 70s. Hai lý do: Trung Quốc vẫn dư thừa nguồn cung hàng hóa và USD vẫn là bản vị thanh toán của thế giới.
Suy phát tại Việt Nam
Theo tôi, kinh tế Việt Nam vừa bắt đầu tình trạng suy phát dù tăng trưởng GDP được thống kê là đã đạt đến 6% vào 6 tháng đầu 2011. Lạm phát đang ở mức 19%, đồng VND cao hơn giá trị thực khỏang 17%, lãi suất cho doanh nghiệp vẫn trên 20% và các nguồn ngoại tệ (FDI, kiều hối, FII…) giảm xuống khá tệ hại. Đến cuối năm nay, Việt Nam sẽ đối mặt với những vấn nạn đã làm điên đầu Reagan và Volcker 20 năm trước.
Khi nền kinh tế đang suy yếu, mà chính phủ vẫn nỗ lực cứu ngân hàng, bất động sản và doanh nghiệp nhà nước, thì việc in tiền và vay nợ sẽ tiếp tục. Trong khi đó ngân sách chi tiêu của chính phủ và tiêu xài của người dân không cắt giảm, thì bội chi sẽ gia tăng. Suy phát sẽ trầm trọng và sự lụn bại của kinh tế tài chánh sẽ dẫn đến những hậu quả khó lường.
Một giải pháp cho Việt Nam?
Tôi không có đủ dữ kiện và số liệu thực (khác với những gì công bố) để đưa ra một giải pháp cu thể. Nhưng nếu chúng ta mời ông Volcker qua đây để tư vấn, tôi chắc ông sẽ khuyến cáo chánh phủ ban hành một nghị quyết gồm những đường lối như sau:
- Giữ vững giá trị của đồng VND bằng cách “neo” sự quy đổi của tiền vào một rỗ các bản tệ căn bản (USD, Euro, Yen) và vàng. Cho VND được tự do chuyển đổi. Niềm tin sẽ ào ạt quay lại VND và VND có thể mạnh hơn cả USD.
- Không cứu trợ bất cứ một ngân hàng, doanh nghiệp nào, dù công hay tư. Để mặc cho tất cả bong bóng, từ bất động sản đến chứng khóan, vỡ mà không can thiệp. Không hổ trợ bừa bãi cho những dự án FDI lấy đất nông nghiệp, phi sản xuất và hủy họai môi trường.
- Bán tất cả doanh nghiệp nhà nước trong vòng 5 năm và đem nợ công của chánh phụ xuống dưới mức 10% của GDP.
- Giảm ngân sách 10% trong năm đầu và tiếp tục xuống đến 50% sau 5 năm.
- Khuyến khích doanh nghiệp tư với chương trình dẹp bỏ rào cản pháp lý; thể hiện chánh sách thị trường rõ ràng với một sân chơi bằng phẳng; cắt bỏ gánh nặng “phong bì” cho doanh nghiệp.
Giải pháp này sẽ khiến nền kinh tế xáo trộn trong những năm đầu vì doanh nhân và người dân sẽ phải điều chỉnh tư duy và hành xử. Nhưng tôi chắc chắn là Việt Nam sẽ tăng trưởng mạnh sau 4 năm và tài chánh quốc gia cũng như của người dân sẽ cải thiện nhanh chóng.
Suy phát có thể là kích thích tố để chánh phủ làm điều “đúng” và đưa Việt Nam trở lại với mức sống tiến bộ như các quốc gia phát triển ở Châu Á. Đây là thành quả mà người dân Việt xứng đáng với những cố gắng và hy sinh sau 40 năm trì trệ.
(Bài đã được Tạp Chí Doanh Nhân đăng vào số 87 xuất bản ngày 5 tháng 9 năm 2011 )
con đọc bài của chú ALAN thấy rất hay, nhưng kiến thức con về kinh tế chưa nhiều nên con muốn hỏi chú 1 câu hỏi hi vọng chú không phiền: Việc không cứu mà để bong bóng vỡ có ảnh hưởng và tác dụng như thế nào với nền kinh tế ạ?
Có phải như chính phủ Reagan là để loại bỏ các doanh nghiệp yếu kém? Theo con thì việc này cũng sẽ gây ảnh hưởng đến các doanh nghiệp mạnh thậm chí có thể làm phá sản những doanh nghiệp này. Chú có thể giải thích cho con được không ạ, con cảm ơn chú
Sức khỏe kinh tế của một quốc gia hay doanh nghiệp cũng giống như sức khỏe của một con người vậy. Ăn nhiều mà ăn bẩn, ăn không phân biệt, ăn vô tội vạ, thấy cái gì cũng ăn, ăn quá sức “hấp thụ” của cơ thể, ăn mà không “vận động” một cách lành mạnh thì sẽ …bệnh.
Có bệnh thì phải chữa bệnh, đó là quy luật. Trong quá trình điều trị bệnh thì phải biết “kiêng cữ”, chấp nhận đau đớn mổ xẻ, uống thuốc đắng, dưỡng bệnh để bệnh mau hồi phục. Sau đó, có muốn “ăn” lại để cơ thể phát triển thì cũng biết “lựa món” mà ăn, có như vậy mới duy trì được sức khỏe, sống được lâu hơn.
Còn nếu không dám mổ xẻ, sợ đau, sợ lỡ có dại chết sẽ có nhiều …chết theo thì bệnh vẫn hoàn bệnh, một cơ thể sống không ra sống, chết không ra chết, lay lắt theo thời gian và rốt cuộc là không còn cơ hội cứu sống nữa.
Những khuyến cáo bác Alan Phan đưa ra đều rất hợp lý và đúng là liều thuốc phù hợp nhất để sau 5 năm nữa chúng ta bắt đầu một chu kỳ với với một nền KT sạch sẽ và tràn đầy năng lượng.
Nhưng tiếc giải pháp triệt để này sẽ không xảy ra. Ngay cả tại các nền KT, chính trị, xã hội được cho là tiên tiến nhất như Mỹ, EU, CP các nước cũng ko lựa chọn các giải pháp đau đớn này.
Ai sẽ quyết định hy sinh triệt để lợi ích cá nhân, nhóm của mình trong nguyên một nhiệm kỳ để sau đó những cá nhân và nhóm khác thụ hưởng thành quả? Ngay cả 1 vài cá nhân có mong muốn cũng sẽ bị phần đông còn lại kéo lùi. Một liều thuốc giảm đau và một liệu pháp trị liệu từ từ hứa hẹn sẽ giải quyết dần vấn đề mà ko phải chịu đau quá nhiều sẽ được các bên chấp nhận. Nhưng kết quả là ko có căn bệnh nào được chữa trị triệt để.
SO SÁNH RẤT ĐƠN GIẢN- NHƯNG AI LÀ NGƯỜI TRẢ TIỀN THUỐC VẬY MR. VIỄN ƠI? CHỨ NHƯ HIỆN NAY THÌ “NGƯỜI ĂN ỐC, KẺ ĐỔ VỎ”. LẠM PHÁT HOẶC KHỦNG HOẢNG CHẢ GIỐNG AI Ở VN HIỆN NAY CŨNG CÓ TIỀN THÂN TỪ VINASHIN ĐẤY. THÂN ÁI
Chào chú Alan, cháu cám ơn chú rất nhiều về các bài chú đã viết, qua các bài viết của chú cháu đã mường tượng hiểu được chút it về kinh tế nói chung và kinh tế Việt Nam nói riêng(cháu học ngành Kỹ thuật xây dựng). Cháu là một thanh niên VN thuộc thế hệ 8x ra trường khi kinh tế VN bước vào thời kỳ bùng nổ những năm 2004-2008. Những ngày đó cháu chỉ biết đắm chìm vào công việc chuyên môn với mức lương tạm fải đóng thuế thu nhập(mức >4triệu VNĐ) cho tới khi kinh tế bước vào cuộc suy thoái thì cháu mới thấy được sự khó khăn và đi tìm hiểu về kinh tế, cháu đã may mắn được đọc các bài viết của chú. (vì cty cháu bị giảm lương, cắt biên chế…etc).
Theo như đề xuất của chú để VN bước qua thời kỳ suy phát như trong bài viết này cháu nghĩ sẽ có những rào cản.
A) Về đặc điểm các doanh nghiệp kinh tế Việt Nam:
1. VN tuy nói tới kinh tế thị trường nhưng khu vực nhà nước vẫn nắm quyền chủ đạo về vốn, tài nguyên, nhân lực….etc. Những người lãnh đạo khu vực kinh tế nhà nước hoặc có lợi ích liên quan thì gần như đều là những người quản lí và đẻ ra chính sách.
2. Khu vực tư nhân ngoài một số doanh nghiệp do tận dụng được thời cơ trước đó có sự phát triển vượt bậc như HAG, VIC, FPT,….thì còn lại là các doanh nghiệp yêu kém cả về quản lý, vốn, cơ hội, nhỏ về qui mô và còn bị chèn ép bằng các thủ tục hành chính và gần như là được sinh ra để hớt cái váng mà doanh nghiệp NN rơi rớt.
………
B) Những rào cản:
- DNNN, NH do có những lợi thế và đặc quyền đặc lợi nên trong thời kỳ trước đó khi kinh tế đang phát triển nóng họ đã bùng nổ đầu tư và tăng trưởng tín dụng. Nhưng thật không may khi bữa tiệc tăng trưởng mạnh của nền kinh tế không thể kéo dài mãi do vấp phải khủng hoảng kinh tế toàn cầu. Vốn liếng thì đã đem đầu tư hết chưa kịp thu hồi thì kinh tế gặp khó khăn và đối diện suy phát.
- Vậy bây giờ cháu hỏi chú nếu lựa chọn theo đề xuất của chú thì điều gì sẽ xảy ra: Người dân lao động thì chẳng có nhiều tài sản để mà mất, có chăng họ chỉ mất việc và quay về làm ruộng cũng có thể tồn tại(suy cho cùng họ vẫn là nông dân mà ra). Vậy ai là người sẽ mất mát nhiều nhất? Câu trả lời ai cũng biết! Vậy thử hỏi những người quản lí, điều hành họ có dám vứt bỏ hết để làm lại từ đầu không. Câu trả lời là không vì chẳng ai muốn thay đổi vì tâm lý còn được bấu víu thì cứ bấu víu thay đổi để người khác lo!
Vậy kịch bản mà những nhà quản lý ở VN lựa chọn là gì?
Cháu xin mượn câu nói này trong bài của chú để tìm câu trả lời:
“Chính phủ vẫn nỗ lực cứu ngân hàng, bất động sản và doanh nghiệp nhà nước”?!
Các phân tích về kinh tế Mỹ của ông áp dụng với kinh tế VN thực sự hay. Năm điểm về cải cách kinh tế VN thực sự hay tuy nhiên việc áp dụng vào thực tế thì khó khăn hơn rất nhiều. Hy vọng rằng chính phủ dám đương đầu với việc duy trì cải cách để có một nền kinh tế bền vững và dựa vào lao động thực sự và tri thức. Bản thân tôi luôn cầu mong cho điều đó thành sự thật tại VN.
Anh Alan ơi,
Bài thuốc này sẽ không được uống đâu. Tin em đi…
Khốn khổ cho những ai làm doanh nghiệp tại VN : 1. Lãi suất cao, 2. Công nhân tay nghề kém, đòi lương cao 3. Phong bì nhiều4. Cán bộ thuế, công an gây khó khăn 5. Thậm chí cả hội người mù cũng gây khó khăn….
Nhưng rồi no choice anh ơi. Anh đừng hope .. Cuối năm 2014. Anh em mình kiểm chứng lại topic này nhé.
Việc thực hiện như bác Alan nói là hoàn toàn đúng đắn về cả lý thuyết lẫn thực tiễn vận hành của nền kinh tế xét theo kinh tế học tiêu chuẩn. Và nếu làm được như vậy, thì đau thương là phải chấp nhận, nhưng thời gian để hồi phục sẽ ngắn hơn rất nhiều! Đau là phải cắt bỏ, còn cố cứu theo kiểu “ung thư giai đoạn cuối còn cố gắng kéo dài sự sống” thì chỉ làm khổ cơ thể trong một thời gian rất dài mà thôi. Một nền kinh tế nhập siêu, sản xuất thô sơ, tiêu xài bậc nhất thế giới, hồ hởi vui mừng đón nhận những ODA, FDI như những món quà trên trời rơi xuống trong khi những món tiền khổng lồ này toàn đổ vào những dự án cơ sở hạ tầng mà giá trị chỉ khoảng 30-40% sổ tiền đầu tư, rồi đổ vào những dự án BĐS, sân gôn, sân bay… chỉ để lướt sóng là chủ yếu, còn bỏ rơi những ngành nghề gốc rễ, vốn có thế mạnh từ đầu như sản xuất, chăn nuôi, dệt may, cafe…thì hậu quả như ngày hôm nay là tất yếu! Cháu cũng hy vọng là chính sách sẽ đi đúng hướng, thực tế sẽ “làm như tôi nói” chứ không phải là “nói một đằng làm một nẻo”. Nhưng phải nói thật rằng, cháu nghĩ là việc thực thi trong thực tế sẽ không dễ xảy ra như vậy bởi: người giàu luôn có nhiều thứ để mất, bằng tiền bạc, quyền lực, địa vị và quan hệ, họ sẽ làm mọi cách để giữ những gì mình đang có, còn người nghèo thì dù biết nhưng cũng chẳng làm được gì để thay đổi những gì họ biết.
Như ai đó đã từng viết: “Nếu như đạo đức cho thấy cách người ta muốn thế giới vận hành thì kinh tế lại cho thấy cách thức mà thế giới thực sự vận hành”!
Em thì không nghĩ bài thuốc này hay. Nó không phù hợp với nền kinh tế Việt Nam.
- Giải pháp 1 mình vẫn đang làm từ bấy đến nay. Còn cho VNĐ tự do chuyển đổi thì em không hiểu và nói VNĐ có thể mạnh hơn cả USD em nghĩ viển vông. Thị trường ngoại tệ mà buông lỏng không quản lý xem loạn ngay.
- Giải pháp 2 càng viễn vông hơn nữa vì hệ thống ngân hàng là huyết mạch của nền kinh tế mà bỏ mặc muốn ra sao thì ra em chưa thấy nền kinh tế nào làm như vậy kể cả mỹ. Cái nào yếu quá thì cắt bỏ thôi chứ bỏ mặc sao được.
- Giải pháp 3 cũng vậy bán thì đồng ý nhưng bán hết là không được những nghành nghề kinh tế quan trọng vẫn phải giữ , không ôm đồm những cũng không buông tất cả
- Giải pháp 5 thì em đồng ý còn giải pháp 4 thì rất khó thực hiện
Nói tóm lại đây là những giải pháp không mang tính khả thi
bạn phuongnga nói không đúng.
1. hiện tại VN không “neo” VND mà đang thả nổi, bằng chứng là giá vàng.
2. trong lúc thả tay, những “đứa” ngoi lên mạnh nhất thì mình níu nó lại.
3. tất nhiên.
4. giảm ngân sách không phải là vấn đề, việc giảm người (5 >> 3) và tăng lương (3 người này được tăng, nhưng tổng lương lại nhỏ hơn lương phải trả cho 5 người cũ) đã giúp cho phòng BA (hỗ trợ, công ty tôi làm về IT) của công ty tôi hoạt động 180% công suất trong 2011 so với năm 2010. xem ra sếp tôi gặp chú ALAN ở ý tưởng sa thải 1 nửa, gấp đôi lương 1 nửa còn lại.
hom qua co ai xem phim inside job trn kenh hbo khong, minh xem thay rat hay va bo ich , cho minh them 1 goc nhin ve couc khung hoang nam 2008 , cac ban co the comment them ve khugn hoang the gioi, va viet nam neu co them nhieu thong tin da chieu , xin cam on
Chết không phải là hết mà là để hồi sinh trong một cơ thể khỏe mạnh hơn!
Chau chao chu Alan Phan. Cac giai phap cua chu that hay va chi ly. ““Neo” sự quy đổi của tiền vào một rỗ các bản tệ căn bản (USD, Euro, Yen) và vàng. Cho VND được tu do chuyen doi”, lam tang tinh thanh khoan cua VND, niem tin vao VND tang, dau tu nuoc ngoai tang……Can phai cat bo nhung khoi ung nhot, dac biet chuyen dan cac doanh nghiep nha nuoc kem hieu qua sang co phan hoa, tao dieu kien cho kinh te tu nhan phat trien. Nhung tiec rang va chau tin rang lieu thuoc tren se khong duoc dung, chung nao ma cai the che phuc vu cho “mot nhom loi ich” voi nhieu dac quyen dac loi van con ton tai, bao gio cho den thang Muoi nhi????
Chấp nhận bán đất, mà lại là loại đất đẹp nhất … lại không có người mua. Chấp nhận phá luật, mở sòng bạc lại không có người đánh. Chấp nhận mở cửa mà lại không có người vào…
Kết quả mà ta thấy được có phải là do cách làm nữa vời không?
Cách làm nữa vời không chuyên nghiệp sẽ bị đánh giá là trẻ con? Rồi đứa trẻ đó cũng sẽ bị dắt mũi trong một sớm một chiều mà thôi.
Nền kinh tế Việt Nam là nền kinh tế đã đang sẽ đói vốn, khát vốn, vật vã vì hết vốn.
Chúc Anh khỏe mạnh thành đạt và ngày càng có nhiều bài viết hay hơn nữa.
Chẳng hiều sao khi giở được mấy trang sách trong Thế Giới Phẳng, mình đã ko muốn mua rồi, điều ấy đã được thầy Alan chứng mình trong câu : Đó là ảo tưởng của người viết quyển sách đó